درخت سنجد (سنجد)

-

01 مشخصات سنجد

نام انگلیسی: Oleaster (الیاستر)

نام علمی: Elaeagnus Angustifolla (الیاگنس اینگوستیفلا)

خانواده: Elaeagnaceae (الیاگنسی)

این گونه با بذر، پاجوش و قلمه تکثیر میگردد و جزو درختان میوه ده محصوب میشود.

.

هسته سنجد

دانه مخروطی شکل با خطوط موازی روشن و تیره راه راه با نوک تیز دارد. اندازه بین 8 الی 11 میلیمتری دارد. هسته سنجد مقاومت و سختی بالایی دارد.

.

میوه نارس سنجد

پوست میوه نارس سبز کم رنگ بوده و به مرور زرد میشود.

.

میوه رسیده سنجد

میوه رسیده آن بستگی به گونه درخت نارنجی کم رنگ و پر رنگ و برخی قرمز رنگ میباشند و بر روی برخی از آنها خال های سفید دارد. مغز میوه حالت پودری و شیرین است.

شکل برخی از میوه ها گرد و کوتاهتر و برخی کشیده تر است و نصبت به گونه هایی که دارد متفاوت است و درشتی و ریزی آن به نحوه نگهداری و تغذیه برمیگردد.

میوه‌ درخت سنجد دیررس بوده و ماه مهر میتوان آن را برداشت نمود. میوه سنجد بر اساس طب سنتی، طبیعت خشک و سرد دارد.

بسته به موضوعاتی مانند ژنتیک، آبیاری، کوددهی و سمپاشی اندازه میوه بین 1 الی 4 سانت طول و وزن بین ۵ تا ۸ گرم دارد.

.

شکوفه سنجد

گل کوچک رنگ زرد روشن مایل به کرم و معطر با طول 1 سانتیمتری دارد. دیر گل ده بوده و در اوایل یا اواسط اردیبهشت ماه گل میدهد. گل ها به صورت خود گرده افشان عمل میکنند.

گل سنجد بر اساس طب سنتی طبیعت خشک و گرمی دارد و دارای چهار گلبرگ است.

.

برگ سنجد

سطح زیرین برگ سنجد سبز کم رنگ مایل به خاکستری و سطح رویه برگ سنجد سبز تیره است.

برگ کشیده و بدون دندانه دارد و دارای کرک های مخملی ریز است. برگهای سنجد طول 4 تا 9 و عرض 1 تا 3 سانتیمتر دارند.

.

شاخکچه سنجد

شاخک های جانبی منعطف و تقریبا نرم و رنگ سبز کمرنگ مایل به خاکستری دارد.

.

شاخه سنجد

شاخه نمونه های اصلاح شده بدون خار و اغلب خمیده به سمت پایین هستند. رنگ شاخه ها قهوه ای تیره و صیقلی و براق است و دارای گره در روی بدنه اش است.

.

تنه جوان سنجد

تنه درخت سنجد نصبت به گونه و سن و سالش تفاوت های اندکی در ظاهر دارد. ماهیت کلی نسبتاً سخت با الیاف فشرده و از لحاظ سختی در سطح مناسبی قرار دارد.

تنه درخت اصلی معمولاً رشد کج و معوج دارد ولی میتوان به روش هایی آن را کنترل نمود.

.

تنه بالغ سنجد

رنگ تنه قهوه ای بوده و در برش رویه ای سفید و مغزی تیره تر دارد.

.

نهال سنجد

زمان مناسب و سازگار برای کاشت نهال سنجد بعد از اتمام سرمای اصلی زمستانه است نیمه اول اسفند ماه است.

در این زمان عمق خاک به آرامی گرم شده و صدمه به ریشه های نهال جوان وارد نمیکند. نهال کاشته شده حداقل 9 ماه فرصت دارد خود را با شرایط اقلیمی محل کاشت سازگاری داده و بتواند سرمای زمستان را به راحتی پشت سر بگذارد.

بهترین موقعیت کاشت در خاکی تقویت شده با کود دامی است که باید در عمق 10 الی 30 سانتیمتری خاک کاشته شوند.

هنگام کاشت نهال باید مواد مغزی و کود مناسب داخل گودی محل کاشت برای تقویت نهال و ریشه زایی مناسب اضافه شود.

نهال سنجد نصبت به گونه و سنی که دارد میتواند بارده باشد و بعد از کاشت بلافاصله باید آبیاری انجام شود.

.

درخت کوچک سنجد

نهال سنجد به طور معمول با رشد سریعی همراه است و در مدت زمان کوتاهی پس از کاشت، با رعایت اصول نگهداری به اندازه‌ی قابل توجهی رشد کرده و به درختچه کوچکی تبدیل میشود.

درخت سنجد دارای تراکم شاخ برگ بالا بوده و با هرس استاندارد و اصولی میتوان به فرم دهی و سلامت درخت کمک نمود.

از درخت سنجد به علت زیبایی، مقاومت به کم آبی و خاک فقیر و همچنین مقاومت به بیماری که دارد بابت ایجاد فضای سبز میتوان استفاده نمود.

.

درخت بزرگ سنجد

عمر درخت سنجد به طور مفید و اقتصادی میانگین بین 80 الی 100 سال با احتساب نگهداری استاندارد است.

ارتفاع رشد درخت سنجد میانگین بین 7 الی 12 متر و قطر 30 الی 50 سانتیمتر دارد و به علت تراکم شاخه ها و برگهایش به عنوان باد شکن در اطراف باغ میتواند به کار بسته شود.

.

02 انواع گونه سنجد

جهت بهره برداری مناسب به هنگام تهیه نهال از گونه های اصلاح نژاد یافته و سالم ضمانت دار استفاده شود.

سنجد محلی

سنجد حاج حسینی

سنجد حاج رحیمی

سنجد قزل

سنجد خرمایی

سنجد خوشه ای

سنجد نقلی

سنجد درواری / درباری

سنجد کلاغی

.

03 انواع آفات و بیماری درخت سنجد

آفات چندان زیادی این گیاه را تهدید نمیکنند.

از بیماری های این گیاه میتوان به لکه برگی، قانقاریا، پژمردگی ورتیسلیوم، سوختگی بلایت، لکه برگی اشاره کرد که معمولا به دلیل شرایط نامساعد محیطی شیوع میابند.

آفات شناحته شده در نهال سنجد مگس سنجد، بید سنجد، سوسک چوبخوار میباشد.

گاهی شپشک ها و یا لاروهای حشرات نیز موجب مزاحمت میشوند.

ایجاد قارچ و بیماری باکتریایی نیز امکان دارد ایجاد شود و استفاده از قارچ کش در کود های دامی و گیاهی و ضد عفونی کردن وسیله برش به هنگام هرس نیاز میباشد.

.

04 نکات کلیدی و اصول نگهداری درخت سنجد

ریشه زایی درخت سنجد بسیار قوی بوده و در هر نوع خاکی میتواند رشد کند. قدرت ریشه دورانی آن نصبت به گونه ها و نحوه نگهداری میتواند مختلف باشد.

دارای سیستم ریشه ای است که به سرعت پخش میشود و تا عمق خاک میتواند برای دریافت مواد مغذی نفوذ نماید.

درختان سنجد بذری و سنتی ۵ الی ۶ سال و درختان اصلاح شده بر پایه قلمه تنها ۱ تا ۲ سال زمان برای باروری احتیاج دارند.

درخت سنجد سازگاری مناسبی با شرایط آب و هوایی و خاکی دارد. نسبت به خشکی یا کم آبی مقاوم است و نیاز به آبیاری متوسطی دارد.

درخت سنجد به طور معمول از بیماری‌ها و آفات کمتری در مقایسه با سایر درختان میوه برخوردار است.

درخت سنجد توانایی تحمل برودت‌ های زمستانه تا ۳۵- درجه سانتیگراد و گرمای داغ تابستان تا ۴۵ درجه سانتیگراد را دارند.

فاصله استاندارد بین ردیف درختان ۵ تا ۸ متر یا حداقل ۴ متر باشد. این فاصله از رقابت برای منابعی مانند آب و نور جلوگیری میکند.

در زمین‌های مسطح استفاده از الگوی کاشت مربعی و الگوی کاشت لوزی با فاصله ۴ متر میتواند مناسب باشد.

اراضی که نور آفتاب آن بیش از اندازه و داغ است یا ورزش باد در آنجا سریع و خشن انجام میشود، بهتر است الگوی کشت مربعی با ابعاد ۳ متر را نیز در نظر بگیرید.

جهت رشد مناسب احتیاج به 6 الی 8 ساعت نور مستقیم خورشید دارد.

رطوبت زیاد محیط برای درخت سنجد آسیب زاست و موجب میشود شکوفه ها به میوه تبدیل نشوند.

روش صحیح آبیاری درخت سنجد آبیاری قطره ای و یا آبیاری شیاری است، چون درخت سنجد محلی نسبت به رطوبت خاک حساس است نمیتوان آبیاری آن را به صورت غرقابی انجام داد.

درخت سنجد با انواع خاک ‌ها سازگار است، اما عدم ماندن آب در خاک آن مهــم است، زیرا این مسئله موجب پوسیدگی ریشه و از بین رفتن گیاه میشود. خاکش باید زهکشی خوبی داشته باشد تا ریشه ‌ها غرقاب و پوسیده نشوند.

حتماً به زهکشی خاک دقت شود تا به هنگام آبیاری آب به عمق خاک نفوذ کند و در اطراف ریشه ها ایستایی نداشته باشد، چون نهال سنجد به همان اندازه که نسبت به کم آبی مقاوم است، نسبت به رطوبت خاک حساس بوده و باعث بروز بیماری در این درخت میشود.

آبیاری درخت سنجد در سالهای اول کاشت هر هفته انجام ‌شود، بعد از دو سالگی فاصله میان آبیاری افزایش پیدا کرده و به ده روز میرسد، وقتی درخت سنجد به سن بلوغ رسید بهتر است در ماه دوبار آبیاری انجام شود.

در صورت کمبود ذخایر آبی میتوان در ماه یک بار نیز آبیاری را انجام داد و هیچ مشکلی برای باغ سنجد پیش نمی‌آید به این موضوع دقت داشته باشید آبیاری بیش از اندازه باعث زرد شدن برگ درخت سنجد و کاهش کیفیت میوه های تولیدی خواهد شد.

آبیاری غیر اصولی و بی نظم و زهکشی نامناسب باعث خفگی ریشه ها و از بین رفتن درخت سنجد میشود.

آبیاری در دوره رشد فعال (بهار و تابستان) آبیاری ۲ تا ۳ بار در هفته و دوره رشد کم (پاییز و زمستان) آبیاری هر ۲ تا ۳ هفته یک بار و استفاده از روش قطره‌ای برای حفظ رطوبت خاک توصیه میشود.

نهال با قطر 2.5 سانتیمتر در زمان کاشت باید 5.5 لیتر آب در هر آبیاری به مدت یک سال و نیم دریافت کند.

به طور کلی، مهم ترین ماه هایی که این گیاه نیاز به آبیاری مرتب و مناسب دارد ماه های تیر و مرداد است. این فصل، فصل رشد این درختان، محسوب میشود و بهتر است هر ۱۵ روز، آن ها را آبیاری کنید.

ترکیب خاک به اجزای مختلفی اشاره دارد که خاک را تشکیل میدهند، از جمله مواد معدنی، مواد آلی، آب و هوا. این اجزا نقش بسیار مهمی در جوانه‌زنی بذر و رشد گیاه ایفا میکنند.

نوع و نسبت این اجزا، ویژگی‌های فیزیکی خاک مانند بافت، ساختار، تخلخل و ظرفیت نگهداری آب را تعیین میکنند که به نوبه خود بر جوانه ‌زنی بذر و رشد گیاه تأثیر میگذارد.

pH خاک باید در محدوده ۶ تا ۷ باشد، زیرا اسیدی یا قلیایی بودن خاک میتواند باعث مشکلات در رشد گیاه شود.

ترکیب خاک مناسب مانند استفاده از کود نیتروژن در اوایل بهار برای تحریک رشد، افزودن فسفر و پتاسیم در تابستان برای بهبود باردهی، استفاده از کودهای ارگانیک مانند کود حیوانی برای تقویت و حاصلخیزی خاک نیاز است.

نیازهای تغذیه ای ضروری گیاه را تحقیق و تامین نموده و باعث افزایش ریشه زایی، گل دهی، میوه دهی، حجم بار مناسب شویم.

حذف شاخه ‌های خشک، آسیب ‌دیده و بیمار در زمستان و هرس شاخه ‌های قدیمی برای تحریک رشد شاخه ‌های جدید و هرس شاخه‌ هایی که نور کافی دریافت نمیکنند‌ یا مانع تهویه هوای درخت میشوند لازم است.

علل عدم باردهی درخت سنجد ممکن است ناشی از شرایط نامناسب آب و هوایی، تغذیه ضعیف درخت، آفات و بیماری‌ ها و همچنین عملیات هرس نا مناسب باشد.

کمبود نور و وجود سایه در محل کاشت، از جمله دلایل عدم گلد هی و میوه دهی است.

.

05 خلاصه جدول اطلاعات مهم سنجد

.

06 ویدیو درباره درخت سنجد

فیلم درخت سنجد